Sports and arts have both played a major role in shaping who I am today. Even though they seem very different one being physical and active, the other more creative and expressive they’ve both taught me important lessons and brought me joy in different ways. Sports have always been a source of energy, discipline, and teamwork for me. Whether it was running on the field or pushing myself during a workout, sports gave me an outlet to stay active and healthy. More than that, they taught me the value of persistence. Being part of a team also showed me how important it is to trust others and work together towards a shared goal. On the other hand, art gave me a place to express myself freely. Drawing, music, and even writing helped me understand my feelings better. Art doesn’t judge it just lets you be who you are. When I’m creating something, I feel calm and focused. It’s a way to slow down and think deeply.
Թեստ 7
1) Ո՞ր երկու իրար հաջորդող բնական թվերի գումարըն է հավասար 85-ի
2) Քանի՞ անգամ է aa երկնիշ թիվը մեծ a միանիշ թվանիշ
3) 6տ 20կգ + 8ց-ն արտահայտել կգ-ներով
Պատ․՛ 6820
4) Գտնել 56 և 84 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
5) Տրված թվանշաններից ո՞րը պետք է գրված լինի *-ի փոխարեն, որպեսզի 232* քառանիշ թիվը թիվը բաժանվի 2-ի, և 3-ի
2322:2=1161
2322:3= 774
Պատ․՛ *-ի փոխարեն 2
6) 12 կգ ելակի մուրաբա եփելու համար վերցնում են 8 կգ շաքարավազ։ Քանի՞ կգ շաքարավազ է հարկավոր 21 կգ
My favorite corner in school
In a school full of people, noise, and constant movement, there’s one quiet place that I always go to when I need a break. a small hallway corner It’s simple and out of the way, but it’s my favorite spot in the school. It’s not decorated or fancy. Just a quiet corner where almost no one goes. That’s exactly why I like it. It’s peaceful. It’s the one place where I can sit and think without anyone bothering me. Sometimes, when everything feels too loud or stressful, I head straight there and just take a few minutes to myself. I don’t need music, I don’t need books, I don’t even need to talk. Just being in that little corner helps me feel more like myself. I’ve had a lot of quiet moments there thinking about stuff, planning things, or just doing nothing at all. Other students might not even notice it, but to me, that corner is special. It’s like my own hidden space in a busy school. It doesn’t need to be big or important it just needs to be a happy plase for me ro relax after school or during between brakes
Educational camps in our school. Which camp do you prefer-summer or winter? Why? Tell about your favourite activity during the camps.
Educational camps are one of the most exciting experiences we have in school. They give us the chance to learn in a fun and different way, outside the classroom. At our school, we have both summer and winter camps. Each one is special, but I personally prefer the winter camp.
Winter camp is unique because it brings a different kind of adventure. The cold weather, snow-covered landscapes, and cozy cabins make the camp feel magical. One of the best parts of winter camp is that we get to try activities we can’t do in summer, like sledding, ice skating, and building snowmen. It’s also fun to sit around the fireplace, drink hot chocolate, and share stories with friends.
My favourite activity during winter camp is snowball fights. Everyone joins in, and it turns into a big, friendly game full of laughter. I also enjoy the teamwork games we play indoors, which help us learn how to communicate and work together.
Winter camp helps us build strong friendships and teaches us how to face challenges in different environments. It may be cold outside, but the warmth of friendship and fun activities makes it one of the best times of the school year. That’s why I love winter camp the most!
Educational camps in our school. Which camp do you prefer-summer or winter? Why? Tell about your favourite activity during the camps.
Educational camps are one of the most exciting parts of school life. They give us a chance to learn outside the classroom, explore new places, and make great memories with our friends and teachers. At our school, we have both summer and winter camps every year and each one is special in its own way. Between summer and winter camps, I prefer the summer camp. The weather is warm, the days are longer, and we can enjoy many outdoor activities without worrying about the cold. Summer camps usually take place in beautiful natural places which makes the experience even more fun and refreshing. My favourite activity during the camps is campfire night. After a day full of learning, hiking, and team games, we all gather around a big campfire. It’s a moment where everyone feels connected, and it creates memories that stay with us for a long time. Educational camps are more than just trips—they teach us teamwork, independence, and problem-solving. They also help us build strong friendships and discover new interests. That’s why I always look forward to summer camp and the fun experiences it brings.
Թերթիկ 4 Մեծ հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը Արտաշես 1-ին
Թեմա 10. Մեծ հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը Արտաշես 1-ին
Արտաշեսյանների թագավորություն, Մեծ Հայքի 3 թագավորական հարստություններից Արտաշեսյան դինաստիայի հիմնած պետությունը Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում։ Գոյատևել է շուրջ 2 դար՝ մ.թ.ա. 189 — մ.թ.ա․ 160: Տարածքը կազմել է նվազագույնը 250000 կմ2 (Արտաշես Բարեպաշտի գահակալման առաջին տարիներին), առավելագույնը՝ 3 000 000 կմ2՝ Տիգրան Մեծի օրոք։
Արտաշես Առաջինի առաջնահերթ խնդիրն էր Ծոփքի նման Մեծ Հայքից անջատված նահանգները վերամիավորել։ Արտաշեսին հաջողվում է հետ գրավել տարածքները: Փաստորեն Արտաշես առաջինը Մեծ Հայքի թագավորության մեջ միավորեց հայկական տարածքների մեծ մասը։ Զարեհի մահվանից հետո Արտաշես առաջինը փորձեց Մեծ Հայքին վերամիավորել նաև Ծոփքի թագավորությունը, որը սակայն չհաջողվեց։ Այդ ծրագիրը հետագայում իրականացրեց Արտաշես Առաջինի թոռը՝ Տիգրան մեծը։ Արտաքին քաղաքականության մեջ ևս Արտաշեսը հասավ լուրջ ձեռքբերումների։ Ք․ա 183-179թթ Փոքր Աիայի տարածքում հինգ փոքր պետություններ պատերազմ էին մղում միմյանց դեմ։ Որպես տարածաշրջանի ազդեցիկ երկու ուժեր ՝ Հռոմն արևմուտքից և Մեծ Հայքն արևելքից միջամտեցին պատերազմի դադարեցման համար։
Թեմա 11. Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը 5-րդ դարում Վարդանանց պատերազմը
5-րդ դարում հայ ժողովուրդը վարեց ազատագրական պայքար Սասանյան Պարսկաստանի ճնշման դեմ։
Պարսիկները փորձեցին ուժով տարածել զրադաշտականությունը և վերացնել քրիստոնեությունը։
451 թվականին Վարդան Մամիկոնյանը գլխավորեց հայ ապստամբությունը՝ հայտնի որպես Վարդանանց պատերազմ։
Պատերազմի գլխավոր ճակատամարտը տեղի ունեցավ Ավարայրի դաշտում։
Չնայած ռազմական պարտությանը, հայերը պաշտպանեցին իրենց հավատքն ու ազգային ինքնությունը։
Վարդան Մամիկոնյանը ընկավ հերոսաբար և դարձավ սրբացված ազգային խորհրդանիշ։
Այս պայքարը ամրապնդեց քրիստոնեությունը որպես հայության հոգևոր հենասյուն։
Վարդանանց պատերազմը դարերի ընթացքում պահպանվեց որպես հավատքի և ազատության պայքարի օրինակ։
Ապագա սերունդները շարունակեցին պայքարը՝ Վարդանանց ոգով ու նվիրվածությամբ։
Վարդանանց հաղթանակը դարձավ ոչ թե ռազմական, այլ հոգևոր և ազգային հաղթանակ։
Թեմա 12. 1828-1829թթ ռուս-թուրքական պատերազմը Ադրիանապոլսի պայմանագիրը
1828–1829 թթ. ռուս–թուրքական պատերազմը սկսվեց Ռուսական կայսրության և Օսմանյան Թուրքիայի միջև։
Պատերազմի պատճառներից էին Բալկաններում տեղի ունեցող շարժումները, ինչպես նաև Օսմանյան ճնշումները քրիստոնյա ժողովուրդների նկատմամբ։
Ռուսական բանակը, առաջնորդությամբ գեներալ Պասկևիչի, հաջող գործողություններ իրականացրեց Անդրկովկասում։ Պատերազմն ավարտվեց 1829 թ․ սեպտեմբերի 2-ին կնքված Ադրիանապոլսի պայմանագրով։ Թուրքերը պարտավորվեցին թույլ տալ հայ գաղթականներին տեղափոխվել ռուսական տարածք։
Արդյունքում հազարավոր հայեր Արևմտյան Հայաստանից ներգաղթեցին Արեւելյան Հայաստան։
Սա փոխեց տարածաշրջանի ժողովրդագրական կառուցվածքը՝ ամրապնդելով ռուսական դիրքերը։
Պայմանագիրը դարձավ կարևոր քայլ Անդրկովկասում ռուսական ազդեցության տարածման գործում։
Հայության համար այն նշանակեց համեմատական խաղաղության և անվտանգության նոր շրջան։
Սակայն Արևմտյան Հայաստանը մնաց Օսմանյան տիրապետության տակ՝ շարունակելով տառապել հալածանքներից։
Թերթիկ 9 Մեծ հայքի Արշակունյանց թքգավորությունը Տրթատ 3-րդի գահակալությունը
Թեմա 25. Մեծ հայքի Արշակունյանց թքգավորությունը Տրթատ 3-րդի գահակալությունը
Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությունը հզորացավ Տրդատ Գ Մեծի գահակալության տարիներին (287–330 թթ.)։
Տրդատը վերականգնեց Հայաստանի անկախությունը հռոմեա-պարսկական պայքարների ֆոնին։
Նրա օրոք կարևորագույն իրադարձությունն էր քրիստոնեության ընդունումը՝ 301 թվականին։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչի ազդեցությամբ Տրդատը մկրտվեց և դարձավ առաջին քրիստոնյա թագավորը։
Հայաստանը դարձավ աշխարհում առաջին պետությունը, որ քրիստոնեությունը հռչակեց պետական կրոն։
Քրիստոնեությունը խթանեց նոր կրթական, հոգևոր ու մշակութային հաստատությունների զարգացումը։
Տրդատի օրոք վերակառուցվեցին քաղաքներ, ամրոցներ, սկսվեց եկեղեցաշինություն։
Նա նաև ամրապնդեց թագավորական իշխանությունն ու կենտրոնացված կառավարման
Թեմա 26․ Հայոց թագավորության հռչակումը կիլիկիայում Լևոն 1-ին մեծագործ
Կիլիկիայում Հայոց թագավորությունը հռչակվեց 1198 թվականին՝ Լևոն Ա Մեծագործի թագադրմամբ։
Լևոնը կիլիկյան իշխան Ռուբենյան տոհմից էր և երկար պայքարից հետո կարողացավ ամրապնդել իր իշխանությունը։
Նրա դիվանագիտության շնորհիվ թագավորությունը ճանաչվեց Հռոմի պապի և գերմանացի կայսեր կողմից։
Թագադրվել է Տարսոնում՝ խաչակիրների եւ եվրոպական ներկայացուցիչների ներկայությամբ։
Լևոն Ա-ն զարգացրեց պետական կառույցները, ստեղծեց կայուն վարչական ու հարկային համակարգ։
Նրա օրոք Կիլիկյան Հայաստանը դարձավ միջազգային առևտրի և մշակույթի կարևոր կենտրոն։
Թեմա 27․ Մայիսյան հերոսամարտերը
Մայիսյան հերոսամարտերը տեղի ունեցան 1918 թվականի մայիսին՝ հայ ժողովրդի պայքարի վճռական պահին։
Թուրքական բանակը, առաջանալով Արևելյան Հայաստան, սպառնում էր ամբողջ ազգի գոյությանը։
Հայերը կարողացան ինքնակազմակերպվել և երեք ճակատամարտերում կանգնեցնել թշնամուն։
Սարդարապատի ճակատամարտը (մայիսի 22–28) դարձավ ամենանշանավորը՝ հայոց փրկության խորհրդանիշ։
Ապարանի ճակատում (մայիսի 21–29) հերոսաբար դիմադրեցին Դրոյի ղեկավարությամբ։
Բաշ Ապարանում պարտության մատնվեց թուրքական առաջավոր զորքը։
Կարաքիլիսայի ճակատամարտում (մայիսի 25–28) հրամանատար Նժդեհը և տեղացի ուժերը կռվեցին քաջությամբ։
Այս հաղթանակները կանխեցին լիակատար կործանումը և ապահովեցին ազգի փրկությունը։
Մայիսյան հերոսամարտերի շնորհիվ 1918 թ. մայիսի 28-ին հռչակվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։
Դրանք մինչև այսօր նշվում են որպես ազգային հպարտության և վերածննդի օրեր։
Թերթիկ 8 Մեծ հայքի թագավորությունն Արտավազդ 2-րդ օրոք Կրասոսի արշավանք Անտոնիոսի արշավանքը
Թեմա 22. Մեծ Հայքի թագավորությունն Արտավազդ 2-րդի օրոք.Կրասոսի արշավանքը: Անտոնիոսի արշավանքը
Տիգրան Մեծին հաջորդեց որդին՝Արտավազդ 2-ը (Ք,ա 55-34թթ):Նա ևս Արտաշեսյան արքայատոհմի նշանաոր ներկայացուցիչներից է:Ստացել էր հիանալի կրթություն,գրել է ողբերգություններ,ճառեր ու պատմական երկեր:Ք,ա 54թ Հռոմն արևելք ուղարկեց Կրարոս զորավարին,որի նպատակը Պաթևատանի գրավումն էր:Քանի որ Հայաստանը Արտաշատի պայմանագրով համարվում էր Հռոմի դաշնակից և բարեկամ,Կրասոսը Արտավազդ 2-ից պահանջեց օգնական զորք:Սակայն նա չկատարեց Արտավազդ 2-ի պյմանները,որոնք բխում էին Հայաստանի շահերից:ՈՒստի Մեծ Հայքի արքան նրան օգնություն չտրամադրեց:Ք,ա,53թ Կրասոս սկսեց արշավանքը:Նույն թ-ին Խառանի ճակատամարտում Հռոմեական զորքը ջախջախիչ պարտություն կրեց:Սպանվեց նաև Կրասոսը:Մինչ այդ Պարթևստանի արքա Օրոդես 2-ը Կրարոսի դեմ ուղարկել էր իր Սուրեն զորավարին, իսկ ինքը մեկնել էր Հայաստան:Հայ և պարթև արքաները բարեկամության դաշինք կնքեցին:Այն ամուսնությամբ:Արտաշատը մայրաքաղաքում տեղի են ունենում տոնական հանդեսներ:Դաշնակից արքաները ներկայացում էին դիտում,երբ բերվեց սպանված Կրասոսի գլուխը ևբ նետվեց նրանց առջև՝ ի նշան հաղթանակի:Պաթևստանում Ք,ա 38թ գահը զավթեց Օրոդես 2-ի որդին Հրահատը:Նրա գահակալությամբ հայ-պար-թևական դաշինք խզվեց:
Թեմա 23. Բագրատունյանց Հայաստանի վերելքը 10-րդ դարի երկրորդ կեսին 11-րդ դարի սկզբին Անին մայրաքաղաք
10-րդ դարի երկրորդ կեսին Բագրատունյաց Հայաստանը հասավ իր քաղաքական և մշակութային գագաթնակետին։
Աշոտ III Ողորմածի օրոք (952–977 թթ.) երկիրը հզորացավ և կայունացվեց։
Նրա նախաձեռնությամբ մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Կարսից դեպի Անի՝ նոր վարչական և մշակութային կենտրոն։
Անին դարձավ «հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք», զարգացավ ճարտարապետությունը, արվեստը, կրթությունը։
Քաղաքում կառուցվեցին պալատներ, տաճարներ, պարսպապատեր՝ այն դառնալով միջնադարյան աշխարհի նշանավոր քաղաքներից։
Բագրատունիների ժամանակ Հայաստանը ուներ կայուն կառավարման համակարգ և զարգացած տնտեսություն։
Աշոտի ժառանգները՝ Սմբատ Բ-ն և Գագիկ Ա-ն, շարունակեցին երկրի զորացումը։
Հայաստանը պահպանեց արտաքին անկախություն՝ հակառակ Բյուզանդիայի և արաբական ազդեցություններին։
Մշակույթը, գրականությունը, մատենագրությունը բուռն զարգացում ապրեցին այս շրջանում։
Այս վերելքը դարձավ հայոց պատմության մեջ պետականության և ինքնության ամրապնդման փառավոր էջ։
Թեմա 24. Հայոց մեծ եղեռնը
Հայոց մեծ եղեռնը, կամ Հայոց ցեղասպանությունը, իրականացվեց Օսմանյան Թուրքիայում 1915–1923 թթ.։
Թուրքական իշխանությունները նպատակ ունեին ոչնչացնել օսմանյան տարածքներում բնակվող հայ ժողովրդին։
1915 թ․ ապրիլի 24-ին Կոստանդնուպոլսում ձերբակալվեցին և սպանվեցին հայ մտավորականներ՝ ցեղասպանության սկիզբը նշանավորելով։
Հարյուրավոր հազարավոր հայեր տեղահանվեցին դեպի սիրիական և մեսոպոտամյան անապատներ։
Ճանապարհին նրանք ենթարկվեցին սովի, բռնության, կոտորածների և զանգվածային մահվան։
Ցեղասպանության ընթացքում զոհվեց ավելի քան 1.5 միլիոն հայ։
Կործանվեցին հազարավոր հայկական գյուղեր, դպրոցներ, եկեղեցիներ և մշակութային արժեքներ։
Միջազգային բազմաթիվ պետություններ դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը։
Թուրքական Հանրապետությունը մինչ օրս պաշտոնապես չի ճանաչում այդ ոճրագործությունը։
Հայոց մեծ եղեռնը մնացել է հայ ժողովրդի ազգային հիշողության և արդարության պահանջի հիմնասյուն։
Թերթիկ 3 Հայկազուն երվանդականների թագավորությունը Ք․ ա․ 7-6 դարերում․ Պարույր նահապետը Հայոց թագավոր Երվանդ 1-ին Սակավայկաց Տիգրան 1-ին Երվանդյան
Թեմա 7. Հայկազուն երվանդականների թագավորությունը Ք․ ա․ 6-7 դարերում․ Պարույր նահապետը Հայոց թագավոր Երվանդ 1-ին Սակավայկաց Տիգրան 1-ին Երվանդյան
Հայկազուն Երվանդականների թագավորությունը ձևավորվեց Ք․ա․ 7–6-րդ դարերում։
Պարույր Նահապետը համարվում է հայոց հին նախնիներից և Ասորեստանի անկումից հետո ճանաչվեց թագավոր։
Նա միավորեց մի շարք հայկական գավառներ և համարվում է պետականության վերականգնող։
Երվանդ Ա Սակավայկացը իշխեց որպես առաջին պատմական Երվանդունի թագավորը։
Նա հաստատվեց որպես սատրապ Աքեմենյան Պարսկաստանի օրոք։
Նրա օրոք Հայաստանը պահպանեց որոշ ինքնավարություն։
Տիգրան Ա Երվանդյանը Երվանդ Ա-ի ժառանգներից էր։
Նա հզոր թագավոր էր, որը ամրապնդեց երկրի դիրքը տարածաշրջանում։
Ըստ ավանդության՝ նրա իշխանության օրոք Հայաստանը դարձավ զորեղ թագավորություն։
Այս թագավորները հիմք դրեցին հետագա Երվանդունի հարստությանը։
Թեմա 8․ Հայկական մշակույթը 5-9 դարերում․ Մ․ մաշտոցը և Հայոց գրերի գյուտը Ոսկեդարյան գրականություն
5–9-րդ դարերը հայ մշակույթի զարթոնքի կարևոր շրջան էին։
405 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայոց գրերը, ինչը պատմական շրջադարձ դարձավ։ Գրերի գյուտը նպաստեց քրիստոնեության խորացմանը և հայ ինքնության ամրապնդմանը։ Մաշտոցն ու Սահակ Պարթևը սկսեցին թարգմանել սուրբ գրքեր, ստեղծելով ազգային կրթական համակարգ։
Հայերեն առաջին թարգմանությունը՝ Աստվածաշունչը, համարվում է «թագուհի թարգմանությունների»։ Սկսվեց գրական և գիտական բուռն զարգացում՝ հայտնի որպես «Հայ գրականության Ոսկեդար»։ Այս ժամանակ հռչակվեցին մտավորականներ Մովսես Խորենացին, Եղիշեն, Փավստոս Բուզանդը։ Մովսես Խորենացին հեղինակեց «Հայոց պատմություն»-ը՝ առաջին համապարփակ պատմական աշխատությունը։
Թեմա 9. Խորհրդային Հայաստանի տարածքային հիմնախնդիրները Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերեը
Խորհրդային Հայաստանի տարածքային հիմնախնդիրները ձևավորվեցին 1920-ական թթ․ սկզբին՝ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո։
1921 թ․ ստորագրվեցին Մոսկվայի (Մարտի 16) և Կարսի (Հոկտեմբերի 13) պայմանագրերը՝ Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև։ Մոսկվայի պայմանագրով Թուրքիային հանձնվեցին հայկական պատմական տարածքներ՝ Կարսը, Արդահանը, Սուրմալուն։
Կարսի պայմանագիրը վերահաստատեց այդ սահմանները՝ մասնակցությամբ նաև Խորհրդային Հայաստանի ներկայացուցիչների։ Սա հատկապես ցավոտ էր, քանի որ այդ տարածքներն ընդգրկում էին Արարատ լեռը և այլ պատմամշակութային վայրեր։
Նախիջևանը նույնպես դուրս մնաց Հայաստանի կազմից և հանձնվեց որպես ինքնավարություն Ադրբեջանին։
Թերթիկ 10 Հին հայաստանի մշակույթը Հայկական առասպելներն ու վիպերգերը հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը Գրավոր մշակույթը
Թեմա 28. Թերթիկ 10 Հին հայաստանի մշակույթը Հայկական առասպելներն ու վիպերգերը հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը Գրավոր մշակույթը
ին Հայաստանի մշակույթը ձևավորվել է հազարամյակների ընթացքում՝ հիմք դնելով ազգային ինքնությանը։
Հայերը նախաքրիստոնեական շրջանում ունեին բազմաստվածական հավատք՝ գլխավոր աստվածը լինելով Արamazդը։
Այլ աստվածություններ էին Անահիտը, Վահագնը, Նանեն, Միհրը, որոնք կապված էին բնության ու կյանքի երևույթների հետ։
Հայկական առասպելներն ու վիպերգերը՝ «Սասունցի Դավիթ», «Հայկ Նահապետ», պատմում են հերոսների ու աստվածների մասին։
Հին վիպականությունը փոխանցվում էր բանավոր ձևով՝ սերունդ առ սերունդ։
Հայոց հին կրոնը կապված էր նաև բնապաշտության ու տոտեմիզմի տարրերի հետ։
Մշակույթում մեծ տեղ ունեին ծիսական երգերն ու պարը՝ ուղղված աստվածներին։
Թեմա 29. Պայքար թագավորական իշխանության պահպանման համար Արշակ 2-րդ թագավոր
Պատերազմում հաջողության չհասնելով՝ Շապուհ արքան դիմում է նենգության։ Նա դեսպանների միջոցով Արշակին հրավիրում է Տիզբոն՝ իբր թե վիճելի հարցերը կարգավորելու: Նախօրոք երդում ստանալով Շապուհից իրենց անվտանգության վերաբերյալ՝ Արշակ թագավորը և սպարապետ Վասակ Մամիկոնյանը մեկնում են Տիզբոն (368 р թ.): Շապուհը, չկատարելով ի իր խոստումը, սպարապետ Վասակ Մամիկոնյանին տանջամահ է անում։ Արշակին ձերբակալում են և նետում Անհուշ բերդը, որտեղ նա ևս մահանում է: Այդ նույն ժամա- նակ պարսից պաշարման մեջ էր հայտնվել Արտագերս ամրոցը, որտեղ հերոսական դիմադրություն էին ցուցաբերում, Փառանձեմ թագուհու գլխավորած 11000 զորականները։ Երկարատև պաշար- ման հետևանքով սկված համաճարակը, սովը և կռիվները հյուծում են Արտագերսի պաշտպաններին։ Պարսիկները, ներխուժելով ամրոց, ոչնչացնում են ողջ մնացածներին, Փառանձեմին՝ խոշտանգելով սպանում։ Այդ ընթացքում Մերուժան Արծրունին և Վահան Մամիկոնյանն ավերածություններ էին գործում, ատրուշաններ կառուցում և ժողովրդին պարտադրում մազդեզական կրոնը։ Ուրացյալ Վահանին սպանում է նրա որդին՝ Սամվել Մամիկոնյանը։
Թեմա 30. Արցախային հիմնախնդիրը և դրա լուծման հեռանկարները
Արցախյան շարժումը հենց սկզբից գրավեց նաև միջազգային հանրության և պետությունների ուշադրությունը: ԽՍՀՄ-ի գոյության շրջանում Արցախյան շարժմանը տրված սուբյեկտիվ գնահատականները երբեմն իրենց ազդեցությունն էին թողնում նաև միջազգային առանձին կառույցների վրա: Աստիճանաբար Արցախյան հիմնահարցը միջազգայնացվում էր: Միայն 1993թ. ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղի խնդրով ՄԱԿ-ում ընդունվել էր երեք բանաձև: Հիմնահարցի խաղաղ լուծման ուղղությամբ իր գործունեությունը ՄԱԿ-ը շարունակեց նաև հետագայում: 1992թ. հունվարին ՀՀ-ն անդամակցեց Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությանը (ԵԱՀԿ): Բնականաբար, Հայաստանի անդամակցության հենց սկզբից ԵԱՀԿ-ն բավականաչափ ակտիվ գործունեություն ծավալեց ղարաբաղյան առճակատման խաղաղեցման և հարցը բանակցային ճանապարհով լուծելու ուղղությամբ: