Գործնական քերականություն ։

Դերանուն

Խոսքում գոյական, ածական, թվական անունները չկրկնելու համար հաճախ դրանք փոխարինվում են անվան դեր կատարող բառերով, այսինքն՝ դերանուններով։ Այլ կերպ ասած՝ դերանուն են կոչվում այն բառերը, որոնք մատնացույց են անում առարկա, հատկանիշ, քանակ կամ որակ՝ առանց դրանք անվանելու։ Դերանունները հանդես են գալիս իրենց ութ տեսակներով, դրանք են` անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, հարաբերական, անորոշ, որոշյալ և ժխտական:

Առաջադրանքներ

  1. Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:

Ոչ ոք (իմանալ), թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:

Ոչ մեկը (փորձել) հակաճառել, նա այնքա˜ն բարկացած էր:

Բոլոր (ճանապարհորդները) մի տեղ (տանել) :

Բոլորը (հրավիրվել) կիրակի օրվա հավաքին:

Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) հրապարակ (լցվել):

Ամբողջ (դառնալ) կրակի բաժին:

2. Փորձի՛ր պատասխանել:

ա) ով ե՛րբ է ասում «ես»,

բ) ով ո՛ւմ է ասում «դու»,

գ) ո՛ւմ մասին է ասում «նա»:

Advertisements

about:blank

REPORT THIS AD

3. Հարցերին պատասխանի՛ր:

Ո՞ր առարկային ենք ասում «սա», որին՝ «դա», որին՝  «նա»:

Ո՞ր բաժակի մասին ենք ասում՝ «այս բաժակը», որի մասին՝ «այդ բաժակը», որի մասին՝ «այն բաժակը»:

4. Գտի՛ր տրված բառերի բոլոր նմանությունները (ձևի, իմաստի):

ա) Ես, սա, այս:

բ) Դու, դա, այդ:

գ) Նա, այն:

5. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված մենք անձնական դերանվան համապատասխան ձևերը:

…քաղաքում հիմա շատ բան է փոխվել:
Երկար ժամանակ … պատմում էր, թե որտե՛ղ է եղել և ինչե՛ր է տեսել:

Հիմա նա… հեռու է հազարավոր կիլոմետրերով:
Գրում է, թե … է ապրում ու … սպասելով է անցկացնում ժամանակը:
Մի  քանի տարի… տանը ապրեց:
Տատս … բողոքում է, բայց առանց … էլ չի դիմանում:

6. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք անձնական դերանունների համապատասխան ձևերով:

Ո՞վ եկավ:

Ո՞ւմ  պայուսակը:
Մոտենալ ո՞ւմ :
Հեռանալ ումի՞ց:
Հիանալ ումո՞վ:

մերկասերմեր

  1. ն երկայացնել մերկասերմի ընդանուր բնութագիրը։

2. ներկայացնել մերկասերմերի կառուցվացքը։

3. ներկայացնել մերկասերմերի բազմացումը։

4.համացանցում կատարել ուսումնասրիություններ և բացատրել մերկասերմերի դերը բնության մեջ, մարդու կյանքում։

Գործնական քերականություն (նոյեմբերի 7)

. Պարզի՛ր, թե քերականական ո՛ր հատկանիշի  հիման վրա է կազմվել
 յուրաքանչյուր խումբը (խմբի բոլոր բաոերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ 
ունեն):

Ա. Ուրարտու, Արա Գեղեցիկ, Արագած, Արգիշտի, Նեղոս, Վահան Տերյան, «Անուշ», Ռուսաստանի Դաշնություն:

Ա խմբի բոլոր բառերն հատուկ գոյականներ են:


Բ. Մանկություն, միամտություն, ուրախություն, սուգ, վիշտ, ահ, 
հնարավորություն:

Բ խմբի բոլոր բառերը հասարակ և վերացական գոյականներ են:


Գ. Հայր, մայր, մարդ, կին, ընկեր, եղբայր, հոգեբան, ուսանողուհի,
 դերասանուհի, անձնավորություն:

Գ խմբի բոլոր բառերը անձ ցույց տվող և հասարակ գոյականներ են:

2․Դո՛ւրս գրիր գոյականները՝ նշելով տեսակը, թիվը, հոլովը, առումը։

Աշուն

Աշնան օրերն են հասել,

Իջել է ամպը սարին,

Եւ հրաժեշտ է ասել,

Կռունկը մեր աշխարհին:

Բարդին էլ չի սոսափում

Արագիլի թեւի տակ,

Դեղին թերթեր է թափում

Առվակի մեջ կապուտակ:

Կարմիր խարույկ է կարծես

Ծեր տանձենին անտառի,

Թվում է, թե մոտ վազես,

Ձեռք ու ոտքդ կվառի…

Քամին շատ էր թափառել,

Պարապ-սարապ թեւը կախ,

Բայց արդեն գործ է ճարել,

Տեսեք ինչքան է ուրախ:

Համո Սահյան

3․ Հետևյալ թվականները տառերով գրի՛ր․

654-վեցհարյուր հիսունչորս

659-վեցհարյուր հիսուն ինը

5478-հինգհազար չորսհարյուր յոթանասունութ

3546-երեքհազարհ ինգհարյուր քառասու նվեց

12893-տասնըերկու հազարութհարյուր ինսուն երեք

75648-յոթանասունհինգ հազար վեց հարյուրքառասունութ

489523-չորսհարյուր ութանասուինը հազարհինգհարյուր քսան երեք

146782-հարյուր քառասուն վեցհազար յոթհարյուր ութանասուն երկու։

4․ Ստեղծագործական աշխատանք՝ ազատ թեմայով։

ուղղական-ովովքեր ինչեր

Սեռական-ում ինչի

տրական-ում ինչին

բացառական-ումից ինչից

գործեական-ումով ինչով

ներգոյական-ումմեջ ինչու

Բյուզանդիայի ոսկենդարը

Բյուզանդական կայսրության պատմությունը սկսում է 395թ:

Բյուզանդական կայսրին ընտրում էին Ծերակույտը և զորքը:

Հյուստինիանոս 1-ը ցանկանում էր վերականգնել կայսրությունը: Նա նվաճեց վանդալների թագավորությունը Հյուսիսային Աֆրիկայում, Իտալիան, Իսպանիան: Միջերկրական ծովը անցավ Բյուզանդական կայսրության իշխանյության տակ:

Հուստինիանոս 1-ը աղքաթ գյուղական ընտանիքից էր, ում հորեղբայրը Բյուզանդական կայսրության բանակում սովորական զինորից հասել էր զորավարի, ապա դարձել կայսր: Հորեղբոր մահից հետո նա դարձավ Բյուզանդիաի երբեկ չքնող կայսր, նա շատ աշխատասեր էր, խելացի, լավ դիվանագետ, քաղաքագետ և զորավար:

Հարցեր և առաջադրանքներ

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ խնդիրներ լուծվեցին, և ի՞նչ փոփոխություններ տեղի ունեցան հայ ժողովրդի կյանքում գրերի ստեղծման շնորհիվ։

Երբ ստեղծվեց հայկական գիրը թարգմանվեցին քրիստոնեությունը քարոզող գրերը: Մարդիկ արդեն հասկանալով էին ընդունում հավատք: Սկսեց զարգանալ գիտությունը:
2. Փորձի՛ր ենթադրել, թե ամենօրյա կենցաղում օգտագործվող ի՞նչ իրեր, պարագաներ և աշխատանքային գործիքներ էին պատրաստում ենթաթեմայի բովանդակությունում նշված արհեստների վարպետները։

Կավագործները պատրաստում էին սպասք կենցաղի համար, դարբինները պատրաստում էին զենք, ողը մշակելու գործիք մյուս արհեստներում օգտագործվող մետաղական գորիքներ: Հյուսնագործերը պատրաստում էին իրեր փայտից: Քարակոփ վարպետները կառուցում էին կամութջներ ու վանքեր:
3. Դավիթ Անհաղթի առաջարկած 4 հարցերի օգնությամբ քննի՛ր թագավորություն հասկացությունը։

1.Գոյություն ունի արդյոք թագավորություն։

2.Ինչ է թագավորությունը։

3.Ինչպիսին է այդ թագավորությունը։

4.Ինչի համար է թագավորությունը։


4. Դուրս բեր թեմայի այն հատվածները, որոնք քո մեջ առաջացրին՝ ա) զարմանք, բ) ուրախություն,գ) պարծանքի զգացում, դ) այլ զգացում առաջ բերեցին։

Ա)  Հայոց Մեծ թվականից Փրկչ. թվականի անցնելու համար հարկ է Հայոց թվականին գումարել 551։ Բ) Հայ գրի ստեղծոմից հետո սկսեցին ընդունել հասկանալով Քրիստոնեությունը Գ)Հայ գրի ստեղծումը Դ) Որ հայ զարդագործերը շատ հայտնի էին

Հայոց գրերի գույտը և դպրոցը

1. Ուշադրությո՛ւն դարձրու տեքստի սկզբին։ Ի՞նչ
նկատի ունի Կորյուն պատմիչը՝ ասելով «Գողթնի
անկարգ ու անխնամ թողնված տեղեր»։

Այստեղ ժողովուրդը անկիրթ էին և չզարգացած:
2.Տեքստում Կորյուն պատմիչը նշում է Գողթն գավառի իշխան Շաբիթի օգնության մասին։ Ինչո՞վ կամ ինչպե՞ս կարող էր նա օգնություն ցույց տալ Մեսրոպ Մաշտոցին։

Նախ Իշխանը մեծ սիրով ընդունեց Մեսրոպ Մաշտոցին հավաքում էր մարդկանց, որ քարոզ լսեն:
3.Փորձեք բացատրել, թե ինչ դժվարությունների կարող էին հանդիպել աշակերտները, ինչի մասին նշված է երկրորդ տեքստում։

Քանի որ չկար հայկական գիր, շատ դժվար էր ճիշտ թարգմանել: Մի անգամ քարոզելով մարդիկ չէին կարող հիշել, բայց քանի որ չկար հայերեն գրած, չէին կարող կարդալ ու հիշել:
4. Մեկնաբանեք «թերությունը առավելության վերածվի» արտահայտությունը։

Եթե մի բան թերի է, ուզում ես ուղղել, կարող է շատ ավելի լավ ստացվել քանց մտածում էիր:

Գործնական քերականություն

Թվական կամ թվական անուն, առարկաների թիվ, քանակ կամ թվային կարգ ցույց տվող բառ, խոսքի մաս։ Թվականները ոչ թե քանակի անվանումներ են ընդհանրապես, այլ քանակի այնպիսի անվանումները, որոնք ցույց են տալիս կոնկրետ թիվ և կարող են թվանշանով արտահայտվել։

Թվականներն ածականների նման իրենց հիմնական գործածության ժամանակ չեն հոլովվում, դրվում են գոյականի վրա ուղիղ, անթեք ձևով: Սակայն անհրաժեշտության դեպքում կարող է գործածվել գոյականաբար և հոլովվել։

Թվականներն ըստ իմաստի լինում են՝

1. Քանակական թվականները ցույց են տալիս առարկաների կոնկրետ թիվը, քանակը։ Սրանք կոչվում են նաև բացարձակ թվականներ։ Օրինակ՝ մեկհինգտասըհարյուր քսանմեկ։

2. Կոտորակային թվականները մատնանշում են ամբողջի մասերը։

Կոտորակային թվականները կազմված են երկու մասից՝ քանակական թվականից (համարիչից), որը ցույց է տալիս, թե ամբողջի քանի մասն է վերցված, և դասական թվականից (հայտարարից), որը ցույց է տալիս, թե ամբողջը քանի մասի է բաժանված։

Կոտորակային թվականները հաճախ գործածվում են մասբաժին ու նման բառերի կամ չափի միավորների հետ, օրինակ՝ մեկ երկրորդ մասըհինգ ութերորդ հեկտար և այլն։

3. Բաշխական թվականները ցույց են տալիս առարկաների բաշխումը որոշ թվային քանակով։

Բաշխական թվականները կազմվում են երկու եղանակով՝ ա) քանակական թվականներին ավելանում է -ական ածանցը, օրինակ՝ երկուականտասնմեկական, բ) քանակական թվականների կրկնությամբ, օրինակ՝ հինգ-հինգ։

4. Դասական թվականները ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների կարգը թվարկման ժամանակ։