Է. Ղազարյանի դասակարքից էջ 178

Խնդիր 140

V=6մ

S=1.4մ

RO=2700կգ/մ

g=9,8ն մ/կգ = 10ն/կգ

p?]

RO=m/V

m=ROV

1.Ո՞րն է սելջուկ-թյուրքերի հայրենիքը

Սելջուկ- թյուրքերի​ հայրենիքը հեռավոր Ալթան է: Նրանք զարգացման չափազանց ցածր մակարդակի վրա գտնվող և քոչվերական անասնապահությամբ զբաղվող ցեղեր էին:

2.Ինչպիսի՞ հետևանքներ ունեցան սելջյուկ թյուրքերի արշավանքը:

Փարթամ արոտավայրների տիրանալու նպատակով նրանք ընտանիքներով և ունեցվացքով աստիճանաբար շարջվում են դեպի արևմուտք ու հաստատվում Միջին Ասիյաում: Այստեղ նրանք ընդունում են մահմեդականություն : Նրարց ցեղապետներից ոմն Սելջուկ իր շուրջն է համախմբում թյուրքական օղուզ կոչվող ցեղախմբերին, որոնք նրա անունով սկսում են կոչվել սելջուկ-թյուրքեր:

3.Ինչպիսի՞ն էր բյուզանդացիների վարքագիծը սելջյուկյան արշավանքների ընթացքում:

4.Ե՞րբ և որտե՞ղ տեղի ունեցավ բյուզանդա-սելջուկյան վճռական բածտումը, ի՞նչ ունեցավ այն:

1048 թ երբ սելջուկ-թյուրքերը պատրաստվում էին վերադառնալ, բյուզանդացիները Բասենի դաշտում նրանց ճակատամարտ տվեցին, սակայն միասնաբար չգործելով՝ ջախջախվեցին:

1049 Բյուզանդիայի և սելջուկ-թյուրքերի միջև կնքվեց զինադադար: Դրա շնորհիվ Հայաստանն առժամանակ խաղաղ շունչ քաշեց:

5.Ինչպիսի՞ն էր հայկական թագավորություննորի ու իշխանությունների վիճակը սելջուկյան արշավանքների ժամանակ:

Արծրունիների իշխանական տունը ծագում է Հայկ Նահապետից սերած Տորք Անգեղից։ Արծրունիների նախնիները եկել են Վասպուրական նահանգի Մեծ Աղբակ գավառից։

Արտաշեսյան և Արշակունի Հայոց թագավորների օրոք Արծրունիները խաղում էին ռազմաքաղաքական կարևոր դեր։ Արծրունիները ձգտել են Սասանյանների օգնությամբ բարձր դիրքի հասնել Մեծ Հայքում։ Բայց Արծրունիները հուսախաբվելով, երես են թեքել Սասանյաններից։

Հայ Արշակունյաց թագավորության վերացումից հետո Պարսից արքունիքը հավասարապես սպառնացել է թե՛ Արծրունիներին և թե՛ նրանց մրցակից Մարդպետունիներին։ Այս տոհմերը միավորվել են պարսից տիրապետության դեմ։ Միավորումն ընթացել է Արծրունիների գերակայության ներքո և ավելի հզորացրել նրանց։

Ավարայրի ճակատամարտում հայոց բանակի կենտրոնական զորախմբի հրամանատարը Ներշապուհ Արծրունին էր։ Ավարայրի ճակատամարտում զոհվածների և հետագայում նահատակվածների թվում կային նաև Արծրունիներ։

Արծրունիների ազդեցությունն ավելի է ուժեղացել արաբական տիրապետության շրջանում, երբ նրանք գլխավորել են Վասպուրականի պայքարը Արաբական խալիֆայության դեմ։ 

Հայաստանում գերիշխանության հասնելու համար IX դարի 2-րդ կեսին ուժեղ մրցակցություն սկսվեց Արծրունիների և Բագրատունիների միջև։ Բագրատունյաց թագավորության սկզբնաշրջանում Արծրունիների և Բագրատունիների միջև տեղի ունեցավ քաղաքական մոտիկություն, բայց Գագիկ Արծրունու գահերեցության ժամանակ Արծրունիները  908-ին ստեղծեցին Վասպուրականի թագավորությունը, որը  ընկավ Բյուզանդիայի տիրապետության տակ:  1021 թ-ին Արծրունիներից ոմանք տեղափոխվեցին Կիլիկիա։ Նրանց վերջին բեկորները Վասպուրականում շարունակեցին իրենց գոյությունը՝ ամփոփվելով Վանում և նրա շրջակայքում։

Անին կառուցվել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շիրակ գավառում` Ախուրյան և Անի գետերի միախառնման վայրում: Դարավերջին Անին արդեն գյուղաքաղաք էր: 961-ին Հայաստանի մայրաքաղաք հռչակված Անի քաղաքը, որը երկրի քաղաքական, մշակութային և հոգևոր կենտրոն էր: Արհեստների և առևտրի զարգացման շնորհիվ քաղաքը զարգանում էր: Անին աննախադեպ զարգացման է հասել Գագիկ Ա թագավորի օրոք (989–1020 թթ.): Կառուցվում էին բազմաթիվ եկեղեցիներ, պալատներ, իջևանատներ, կամուրջներ: Պատմիչների վկայությամբ Անին ծաղկուն` հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք էր` 100 000 բնակչով:

Անին կարևոր կետ էր Արևելքն Արևմուտքի առևտրի համար` իր մեջ կուտակելով «ծովից և ցամաքից եկած հարստությունները»:

Անիի մատույցներում եղել են պաշտպանական ամրոցներ (Տիգնիս, Մաղասաբերդ), կառուցվել մեծաթռիչք քարե կամուրջներ, որոնք բացառիկ էին միջնադարում: Միջնաբերդի բարձրադիր մասում տեղադրված էր արքունի պալատը: X դարի վերջին Կամսարականների ամրոցը համալրվել է պալատական շենքերով, դարձել նորակառույց Անիի միջնաբերդը:

Անիի ճարտարապետության դպրոցը, ձևավորվելով X դարում: X դարի վերջին – XI դարի սկզբին ճարտարապետ Տրդատը կառուցել է Մայր տաճարը և Գագկաշենը:

 Անիից մեզ հասած վերջին ձեռագիրը XV դարի սկզբին գրել է քաղաքի եպիսկոպոս Հովհաննես Ոսկեփորիկը: Անիի հաճախակի ավերումների և անեցիների արտագաղթի հետևանքով բազմաթիվ ձեռագրեր կորել են:

1.Ի՞նչ դեր ունի տրնասպորտը համաշխարհային տնտեսության գործում:

Տրանսպորտի միջոցով երկրները արտասահմանից իրենց պետություն են ներկրում տարբեր հիմքերի։

2.Տնտեսության զարգացման ներկա փուլում տրանսպորտի, որ տեսակն է ամենաարագը զարգանում: Պատասխանը հիմնավորել՚: 

Տարբեր երկրներում տրանսպորտի տարբեր տեսակներ տարբեր արագությամբ են զարգանում, քանի որ տրանսպորտի պահանջը կախված է երկրի աշխարհագրական դիրքից։ժ

3.Նշել ուրվագծային քարտեզի վրա, հետևյալ ջրային ավազանների ամենախոշոր նավահանգիստները.

Ճապոնական ծով, Միջերկրական ծով, Հյուսիսային ծով, Կարիբյան ծով,Պարսից ծոց, Մեքիսկական ծոց, Արաբական ծով, Բենգալական ծոց, Ջիբրալթարի նեղուց, Բաբ-է-Մանդեբի նեղուց, Հարավ-չինական ծով, Արևելաչինական ծով, պանամայի ջրանցք, Սուեզի ջրանցք, Սև ծով, կարմիր ծով, Բալթիկ ծով, Բոտնիկական ծով, Լա մանշի նեղուց, Արաբական ծով, Բենգալական ծոց, դեղին ծով, Սև ծոց, Կասպից ծով(լիճ), Սպիտակ ծով, Օխոտի ծով, Բերինգի ծով, Բերինգի նեղուց: 

․Լրացրու բաց թողած տառերը (նաև կրկնակ)։

ա) Ազնվամորին (մոռ) վար.ազգիների ընտանիքին պատկանող 1-1,5 մ բար.րությամբ թուփ է կամ կիսաթուփ։ Տեր(և)ները բարդ են՝ եռամասնյա, վեր.ից գրեթ. մերկ ու կանաչ, ներք.ից՝ թաղի.անման ու սպիտակավուն։ Ծա(ղ)կաբույլը ո(ս)կույզ է, ծ(ղ).կաթերթիկները սպիտակ են, պտուղը բազմակորիզավոր է։ Բույսը ծա(ղ)կում է հունիս-հուլիս, պտղակալում՝ հուլիս- օգոստոս ամիսներին։ Ձմե(ռ)ելուց հետո բերք է տալիս միայն երկրորդ տարում ու չորանում ե(րր)որդ տարում։ Դեռ(և)ս հին հույներն ու հռոմ(յ)ացիներն անտառից հավաքած ազնվամորու պտուղներն օ(գ)տագործել են ոչ միայն ուտելու, այլ(և)  բ(ու)ժական նպատակներով։

բ) Հայրենական ժողովր(դ)ական բժշկության մե(ջ) ազնվամորու պտուղների թուրմը լայն(օ)րեն կի(ր)առվում է գրիպի, մի շարք ցրտառական հիվանդությու(նն)երի ժամանակ։ Պտուղները լայն կիրառում ունեն նաև լնդա.տի, սակավար..նության, ստամոքսային ցավերի ժամանակ։ Օ(գ)տագործվում են նա(և) մարսողությունը լավացնելու և ալկոհոլային հար.ածությունից սթա(փ)եցնելու նպատակներով։ Հայկական ժողովր(դ)ական բժշկության մե(ջ) ազնվամորու պտուղները լայն կի(ր)առում են ունեցել տենդային հիվանդությունների, իսկ ծաղիկների թուրմը՝ օ(ղ)ի կծածի դեպքերում։

Ա. Թորոսյանի «Հայաստանի դեղաբույսերը» գրքից

2․Կետադրիր տրված նախադասությունները:

• Պատճառը մի գաղտնիք է, որ երևան հանել չեմ կարող, պատասխանեց նա:
• Մի կողմում ընկած էր ավտոմատը, մյուսում խառնիխուռն թափված զանազան իրեր, որոնց մի մասն արդեն ցրիվ էր տվել հատակով մեկ:
• Երանի քո աչքերին, թագուհի որ տեսել ես այդ հանդեսը, մրմնջաց Սեդան:
• Այնքան մեղմանուշ այնքան դյութիչ էր մեղեդին, որ Ջուլիետան կարծում էր իր սրտի լարերի վրա էր նվագում:

4․Տրված բառերում մեկ տառը փոխելով` ստացիր նոր բառ և բառարանի օգնությամբ տուր ստացված բառերի բացատրությունները՝
ականակիտ, այգաբաց, անութ-անոթ, աշտանակ-աշտարակ , բրդել-բրթել, գիրթ-գիրք, թափոր-թափուր, կտրիճ-կտրիչ, հերկել-, հրատարակել,  շեղբ, սկահակ, տարեգրություն:

5․ Տրված միտքն արտահայտի՛ր հինգ նախադասությամբ:

Ֆրանսիացի քիմիկոսները շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

Ֆրասյացիները շաքարից բուսաշաքար են ստացել

Աշխարհը իմ պատուհանից շատ հետաքրքրիրե, պատուհանից երևումե սիրուն լանձերը,ծառերը,թռչունները ծաղիկները ծառերի վրա կապիկները🐒 խոտերի վրա վազվզում են կատուները🐈‍⬛ շները🐕‍🦺 խոզերը🐖 և պանդաները🐼 և նապաստակները🐇։ Ես սիրում եմ նստել դուրսը և գիրք կարդամ և լսել թռչունների ծլվլոցը։ Իմ պատուհանից նաև տեսնում ես անտառները, ես սիրում եմ գնալ անդառ և զբոսնել անտարով մեկ ես սիրում եմ իմ կյանքը։

Ձկները հանդիսանում են բաժանսեռ կենդանիներ են: 

Ողնաշարավոր կենդանիների պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորվել է բեղմնավորման 2 հիմնական տեսակ՝ 1. Արտաքին բեղմնավորում Ե՛վ արական, և՛ իգական սեռական բջիջները դուրս են բերվում արտաքին միջավայր:

Ձկները բազմանում են արտաքին բեղմնավորմամբ:

 Որոշ տեսակի ձկներ, օրինակ՝ շնաձկները, կատվաձկները ունեն ներքին բեղմնավորում և կենդանածին են:Հասունացած ձվաբջիջների տեղափոխումը էգի օրգանիզմից արտաքին միջավայրի սուբստրատի վրա կոչվում է ձվադրում:

Ձկան ձվադրած ձվաբջիջների ամբողջությունը կոչվում է ձկնկիթ:

  Ջրի ճնշումը, գիշատիները, լույսի քանակը կարող են խաթարել ինչպես բեղմնավորումը, այնպես էլ հետագա զարգացումը:

Ձվադրում Ձվադրման համար ձկները հիմնականում մտնում են գետերը, քանի որ գետի ջուրը ավելի քաղցրահամ է, պարունակում է ավելի շատ թթվածին և լույս:

Բեղմնավորում Ձվադրելուց հետո արուները ձկնկիթի վրա լցնում են իրենց արական սերմնահեղուկը: Դրան հաջորդում է ջրում բեղմնավորումը և սաղմի ձևավորումը: 

  Բեղմնավորումից որոշակի ժամանակ անց ձկնկիթից դուրս են գալիս թրթուրները: Տարբեր ձկների մոտ ձկնկիթում սաղմնային զարգացման ժամանակաշրջանը տարբեր է:

Մանրաձկան փորի վրա տեսանելի է փոքրիկ դեղնուցապարկը, որը սննդանյութերի սպառմանը զուգահեռ անհետանում է: 

Սերնդի խնամք Կենդանի օրգանիզմները